Tajemnice Dolnego Śląska

Tajemnice Dolnego Śląska

Góry Sowie

Osówka

Kompleks “Osówka” znajduje się na południowej i wschodniej stronie góry Osówka. Część podziemna kompleksu składa się z trzech sztolni leżących na różnych wysokościach przy drodze łączącej wsie Kolce i Walim. Dwie sztolnie o wlotach oddalonych o 170 m stanowią jeden zespół wyrobisk. Biegną w głąb góry pod kątem w stosunku do siebie. Połączone są systemem wyrobisk chodnikowych i hal. Trzecia sztolnia nie ma z nimi prawdopodobnie połączenia. Oddalona jest około 450 m na zachód od sztolni nr 2. Jest to najbardziej rozbudowany kompleks, zarówno część nadziemna jak i podziemia.

W Kolcach znajdują się pozostałości obozu KL Dörnhau, obecnie znajduje się tam magazyn. W pewnej odległości, przy nasypie kolei normalnotorowej znajdują się duże wykopy pod podziemny dworzec kolejowy dla pociągów specjalnych, co może sugerować zamiar rozbudowy podziemi aż po rejon wsi Kolce. Obok wykopów umiejscowiono magazyn i baraki z warsztatami naprawczymi dla kolejek wąskotorowych, obecnie pozostały po nich resztki nasypów i fundamenty. Niedaleko obozu rozpoczyna się przy zawalonym moście szeroka droga biegnąca przez cały kompleks, dalej przez Mosznę aż do rejonu Włodarza. Droga i system studzienek (które ją odwadniały) zachowały się w dobrym stanie. Droga przed dotarciem do lasu krzyżuje się dwukrotnie z nasypem kolejki, która zakosami po zboczu dochodziła do szczytu góry, przy drodze doskonale widoczne różne obiekty i platformy pod nie.

Sztolnia nr 1 biegnie w kierunku pn. - zach., długość około 120 m, szerokość od 4,0 do 4,5 m, wysokość od 3,0 do 5,5 m. Około 30m od wlotu, po obu jej stronach wydrążono częściowo wyrobiska komorowe na wartownie. Na poziomie sztolni nr 1 znajduje się główny system wyrobisk w kompleksu, znajdujących się na różnych etapach zaawansowania. Od wstępnej fazy drążenia sztolni do wykończonych przez obudowę żelbetową hal. Jedna z nich, całkowicie obetonowana ma 50,0 m długości, 6,0 m szerokości, 6,0 m wysokości oraz podwójny łukowy strop. Druga, obetonowana częściowo ma także łukowaty strop, 40,0 m długości, 7,0 m szerokości i 8,0 m wysokości. Część pozostałych wyrobisk ma już rozmiary hal, ale są one jeszcze w stanie surowym bez obudowy. Inne były w trakcie poszerzania i powiększania. W ciągu wyrobisk leżących na poziomie sztolni nr 1 znajduje się szyb łączący podziemia z powierzchnią. Ma on 48 m głębokości i 6 m średnicy. W roku 2000 podjęto próbę dokonania odwiertu za wartownią w jednym z pomieszczeń. Po długotrwałych pracach w wydawało się, że odkryto nieznane pomieszczenia, jednak dalsze wiercenia wykazały, że była to tylko pustka powstała podczas budowy, którą następnie zasłonięto szalunkiem i obetonowano. Zastanawia jedynie bardzo wysoka jakość betonu użytego do obetonowania podziemi. Grupa dokonująca wierceń długo próbowała przewiercić ścianę, przy użyciu różnorodnego sprzętu, z niewielkim skutkiem. Ściana miała 1,20m grubości.

Sztolnia nr 2 biegnie w kierunku północnym, szerokość od 2,5 do 3,0 m, wysokość od 2,0 do 3,0 m. Około 33 m od wlotu powstał w niej w sposób naturalny zawał, w pewnej odległości od wlotu w komorach wydrążonych naprzeciw siebie wykonano obetonowane już wartownie. Obok nich są także obetonowane niewielkie dwie hale o podwójnych łukowych stropach. Około 25 m dalej znajduje się tzw. “uskok”. Jest to sztucznie wywołany duży zawał powstały po zawaleniu stropu pomiędzy wyrobiskami leżącymi na poziomie sztolni nr 1 i 2.

Jedna z teorii głosi, że "uskok" maskuje wejścia do kolejnych fragmentów podziemi, pewnym potwierdzeniem może być fakt wsiąkania w niego wody, która nie wydostaje się ze sztolni.

Obok “uskoku”, obydwa poziomy łączy szybik o średnicy 1,5 m, podobny znajduje się też na początkowym odcinku sztolni nr 2. Powyżej wejścia numer 2 idąc drogą wzdłuż góry znajduje się osypisko skalne, z którego wychodzą szyny kolejki wąskotorowej.

Sztolnia nr 3 biegnie w kierunku pn. - wsch., tzn. w kierunku głównych wyrobisk między sztolniami nr 1 i 2, ma 120 m długości, od 2,0 do 2,5 m szerokości oraz od 2,2 do 2,5 m wysokości. Początkowy jej odcinek jest zawalony. Tuż za zawałem, na zboczu góry nad sztolnią wykonano wykop głębokości i średnicy kilku metrów. W sztolni zbudowano zespół dwóch tam z cegły z urządzeniami hydraulicznymi. Jedna ma 90 cm, druga 60 cm wysokości. Niższa stoi na wlocie do jedynego bocznego chodnika długości kilkunastu metrów, w którym jest także dziesięciometrowy fragment toru, kolejki wąskotorowej. Niestety tamy powodują, że w sztolni utrzymuje się woda, dodatkowo zaobserwowano, że podczas obfitych opadów (i po nich) wydostaje się ona ze sztolni, co może świadczyć o jej połączeniu z dotychczas nie odkrytymi fragmentami kompleksu.

Wyrobiska są zawilgocone, odpływ wody jest grawitacyjny, pod względem górniczym stan wyrobisk jest dobry. Naziemna część kompleksu jest najbardziej rozbudowana spośród wszystkich w Górach Sowich. Większość obiektów zlokalizowano na zboczu góry nad podziemiami lub do odległości 1 km na północ od szczytu Osówki. Te najbardziej znane obiekty to Siłownia i Kasyno

“Siłownia” jest betonowym blokiem, w którym znajdują się pomieszczenia wewnętrzne, dostępne przez włazy ze stalowymi klamrami oraz zbiorniki otwarte połączone siecią rur i kanałów. Widoczne są też elementy hydrauliki przemysłowej: rury kamionkowe, studzienki, śluzy. Z bloku wyprowadzono w górę stalowe pręty zbrojeniowe, wskazujące na zamiar dalszej rozbudowy. Część południowa obiektu zaopatrzona jest w system pionowych rur cementowych, biegnących do pomieszczeń znajdujących się poniżej. Wzdłuż wschodniego boku obiektu przebiega głęboki wykop odsłaniający pionową ścianę obiektu. Po środku obiektu znajduje się rodzaj studni wypełnionej wodą, do której prowadzi rura przypominająca przewody do podawania sprężonego powietrza (rura o małym przekroju, zwieńczona kołnierzem do łączenia).W roku 2001 wykonano dokumentację techniczną „Siłowni”, odwodniono nieznane do tej pory fragmenty, przystąpiono do poszukiwania połączenia pomiędzy systemem rur a podziemiami. Podczas penetracji odwodnionych fragmentów odnaleziono młotek z okresu z wyrytym na trzonku napisem i pięcioramienną gwiazdą. Odkryto liczne fragmenty metalowe co może świadczyć o zaleganiu wody od zakończenia wojny (zbieracze złomu nie mieli dostępu). W "Siłowni" położonej 48 m nad podziemiami znajduje się 35 rur kamionkowych, których zadaniem było podawanie cieczy do...? – niestety nie wiem, istnieje też możliwość, że rury kamionkowe służyły do podawania zaprawy betonowej do wykańczania ścian. Przeprowadzono pewien eksperyment, do otworów wkładano po 2 zapalone świece - dym z nich wchodził do środka - był wyraźnie zasysany. W jednym zaś przypadku słychać było wyraźnie jakby pracę powietrznej śluzy.

W tym samym miejscu przy wrzucaniu zapalonych świec następowała mała detonacja, wynikająca najprawdopodobniej z nagromadzenia się w środku gazu, a w jednym konkretnym przypadku gaz wydobywający się z kamionkowej rury spowodował zapalenie się świecy dymnej, tak, że powstało coś w rodzaju miotacza ognia. Użyto do eksperymentu łącznie 28 świec, z czego prawdopodobnie dym z 26 wszedł do środka i w zasadzie... nigdzie nie wyszedł. Jedna z koncepcji mówi, że mogła się tu znajdować stacja wentylatorów lub „klimatyzator” dla kompleksu (trochę dziwnie usytuowany, narażony na zniszczenia w trakcie nalotu, często maskowano takie obiekty jako szopy), inna hipoteza mówi o zapasowej elektrowni. Ujawnione niedawno rysunki wykonane przez inżynierów z kierownictwa budowy Organizację Todt podczas budowy, na jednym z nich widoczna jest prawdopodobnie Siłownia z podpisem „ Budowa fundamentów pod willę Hitlera”. Z kolei Rosjanie oglądający po wojnie kompleks zakwalifikowali "Siłownię" jako stację łączności dalekosiężnej, bądź fundamenty pod taką stację. Od dłuższego czasu trwają zażarte dyskusje na temat przeznaczenia tego obiektu, jednak chyba bez dokumentacji technicznej nigdy nie dowiemy się prawdy.

“Kasyno” jest budowlą żelbetową, jednokondygnacyjną w stanie surowym o powierzchni użytkowej 679 m i objętości 2300 m. Ma ponad 50 m długości, 14 m szerokości, ściany grubości 0,5 m ( wykładane wewnątrz supremą) i strop odach grubości 0,6 m w kształcie koryta przystosowany do maskowania ziemią i roślinnością.

Posiada 8 pomieszczeń połączonych ze sobą, 5 otworów drzwiowych zewnętrznych oraz 46 otworów okiennych, dwa przewody kominowe. Prawdopodobnie posiada połączenia z podziemiami. Jedna z hipotez mówi, że centralnym obiektem dla sztabu mogła być Osówka, z tamtejszego Kasyna windy mogły zwozić oficerów do podziemi (dlaczego mieliby wchodzić dość wysoko do kasyna, skoro niżej były wejścia). Tunel z Kasyna łączący z windą był prawie gotowy, dojeżdżała by ona do najniższych kondygnacji.

Poniżej “Kasyna”, przy torowisku kolejki wąskotorowej (obecnie droga) znajduje się wejście do podziemnego przejścia łączącego “Kasyno” z szybem. Przejście to jest betonowym tunelem o przekroju prostokątnym biegnącym pod kątem w dół pod ciągiem betonowych zbiorników. Ma wymiary: długość 30 m, szerokość 1,25 m, wysokość 1,95 m. Ściany wyłożone są supremą. Tunel kończy się w betonowym pomieszczeniu o kształcie sześciokąta nieforemnego, wysokości 2,25 m, które przykryte było betonową płytą (obecnie zawalona). Dalszy ciąg przejścia w kierunku szybu był w trakcie budowy - widoczne są ślady wykopu. teoria o tunelu łączącym z windą ma także tą wadę, że tunel jest bardziej przystosowany do poruszania się w nim wózka niż przechodzenia ludzi, dodatkowym utródnieniem jest stopień jego nachylenia, osobiście nai chciał bym być przewożonym w takim tuneliku wózkiem mknącym ze sporą prędkością.

Poniżej torowiska (drogi) znajduje się ciąg żelbetowych odkrytych zbiorników (o wspólnych przeponach) przeznaczonych do magazynowania kruszyw. Część zbiorników wypełniona jest piaskiem i kruszywem. Poniżej od strony pd. - wsch., wzdłuż zbiorników usytuowane są płyty betonowe z resztkami skamieniałego cementu oraz fundamentami po różnych urządzeniach. W pobliżu “Kasyna” przygotowywano teren do dalszej jego rozbudowy, a w promieniu 200-300 m wykonano pod fundamenty kolejnych budynków. Inne fundamenty budynków oraz ślady po kilkunastu barakach znajdują się w pobliżu sztolni nr 3. Mieścił się tam jeden z podobozów pracy. Przy drodze pomiędzy sztolniami wybudowano różne warsztaty, platformy pod kompresory i pod inne niewielkie budowle.

Zaopatrzenie kompleksu w materiały budowlane odbywało się z bocznicy kolei normalnotorowej w Głuszycy Górnej. Kolejkę wąskotorową poprowadzono przez Głuszycę Górną (widoczne są betonowe filary wiaduktu przy drodze w kierunku Kłodzka), Kolce - gdzie budowano dużą bocznicę kolejową i gdzie znajdowały się warsztaty naprawcze lokomotywek parowych, obok wsi Zimna i dalej zakosami na zboczach gór do poziomu magazynów i zbiorników na “Osówce”. Kolejka ta na trasie o długości około 10 km pokonywała prawie 190 m różnicy wysokości. Z Kolc w kierunku kompleksu “Osówka” i dalej na “Włodarz” wybudowano drogę, wykorzystując częściowo starą drogę leśną. Przy drodze tej, 750 m przed wlotem sztolni nr 3 przygotowywano wykop pod niewielką budowlę. W znajdującej się obok dolinie w odległości około 650 m od jej początku, zbudowano w pobliżu torowiska kolejki wąskotorowej nieduży betonowy magazyn. Jest on częściowo zagłębiony w zboczu góry. Do pobliskiego rejonu doprowadzono również rurociąg od ujęć wody w Głuszycy Górnej. W pobliżu kompleksu znajduje się pozostałość kamieniołomu, istnieje jednak duże prawdopodobieństwo, że jest to zasypane kolejne 4 wejście. Dlaczego podejmowano się eksploatacji kamieniołomu, skoro kruszywa pochodzącego z wyrobisk było pod dostatkiem?

powrót do spisu kompleksów

powrót do strony głównej